Gayane Gönül Tunç, Terapist
Erken ilişkilerde sevgi koşullu verilmişse —
“iyi davranırsan sevilirsin”,
“başarılı olursan değerli olursun” —
çocuk şu sonucu çıkarır:
“Ben olduğum halimle yeterli değilim. Sevilmek için bir şey yapmalıyım.”
Bu, sadece bir düşünce değil; zamanla sinir sistemi düzeyinde yerleşen bir duygusal gerçeklik haline gelir.
Bağlanma Teorisi Perspektifi
Bağlanma Teorisi açısından bakıldığında, çocuk için bakım verenle kurulan ilişki bir “içsel harita” oluşturur.
Eğer sevgi:
- tutarsız,
- geri çekilen,
- ya da performansa bağlıysa,
çocuk şu içsel modeli geliştirir:
“Sevgi güvenli değil. Kazanılmalı ve kaybedilebilir.”
Yetişkinlikte bu model şu şekilde kendini gösterir:
- Birisi sana iyi davrandığında rahatlayamazsın
- İçten içe bir şüphe doğar: “Bunun bir bedeli olacak”
- İyiliği kabul etmek yerine, onu dengelemek istersin (karşılık verme, borç hissetme)
Bu aslında bir karakter zayıflığı değil, öğrenilmiş bir bağlanma stratejisidir.
Bilişsel / Şema Terapisi Perspektifi
Şema Terapisi bu durumu daha derin bir yapı olarak açıklar:
Yetersizlik / Kusurluluk Şeması
Bu şema şu temel inancı taşır:
“Ben özünde kusurluyum. İnsanlar gerçeği görürse beni reddeder.”
Bu yüzden:
- Gelen iyilik şüpheyle filtrelenir
- “Abartıyorlar” ya da “beni tanımıyorlar” gibi düşünceler oluşur
- İyilik ya küçümsenir, ya da sabote edilir
Zihin burada gerçeği olduğu gibi algılamaz;
onu, geçmişte öğrendiği duygusal lensle çarpıtır.
Bu Durumda Ne Yapılmalı?
Burada amaç “kendini ikna etmek” değil,
sinir sistemi ve inanç sistemini yeniden eğitmektir.
1. Farkındalık: Otomatik Tepkiyi Yakala
İyilik geldiğinde içinden geçen ilk cümleyi fark et:
- “Hak etmedim”
- “Kesin bir şey isteyecek”
- “Bu gerçek olamaz”
Bu düşünceler gerçek değil, sadece eski bir kaydın tekrarıdır.
2. İyiliği Toleranslama Egzersizi
Çoğu kişi iyiliği kabul edemediği için onu iter.
Ama burada yapılması gereken şey:
İyiliği hemen anlamlandırmaya çalışma, sadece taşıyabilmeyi öğren.
Basit bir pratik:
- Biri sana iyi bir şey yaptığında
- Sadece “teşekkür ederim” de
- Ve o hissi 10–15 saniye içinde tutmaya çalış
Bu, sinir sistemine yeni bir mesaj verir:
“İyilik tehlikeli değil.”
3. İçsel Diyaloğu Yeniden Yaz
O eski sesi direkt susturmaya çalışma. Onun yerine karşılık ver:
- “Şu an böyle hissediyorum ama bu geçmişten geliyor olabilir”
- “Birinin bana iyi davranması, benim değerli olduğum anlamına da gelebilir”
Bu, klasik bir bilişsel yeniden çerçeveleme sürecidir.
4. Kontrollü Maruz Kalma (Emotional Exposure)
Kendini küçük dozlarda iyiliğe aç:
- Yardım kabul et
- İlgi gördüğün ortamda kal
- Övgüyü geri çevirmeden dinle
Başta rahatsızlık hissi artabilir — bu normal.
Bu his, sistemin yeniye adapte olduğunun göstergesidir.
5. İlişkisel Düzeltme Deneyimleri
Bu şema en güçlü şekilde ilişkilerde iyileşir.
- Güvenli, tutarlı insanlarla temas kurmak
- İyiliğin koşulsuz da var olabildiğini deneyimlemek
Bu, teorik değil deneyimsel bir yeniden yazım sağlar.
Kritik Gerçek
Bu duygunun kökü şu:
“Sevilmek için bir şey yapmalıyım.”
Ama iyileşme şu farkındalıkla başlar:
“Sevilmek bir performans değil, bir temas biçimidir.”
Bu platformda yer alan tüm yazılar, analizler ve uygulama örnekleri yalnızca genel bilgilendirme ve düşünsel inceleme amacı taşır. İçerikler tıbbi, psikolojik, psikiyatrik veya terapötik teşhis ve tedavi yerine geçmez. Mithras Akademi Bilinçaltı Postası, içeriklerin kullanımından doğabilecek doğrudan veya dolaylı sonuçlardan sorumlu tutulamaz.
